منطقه مورد مطالعه در شمال باختری ایران و در پهنه فلززایی طارم واقع است. دگرسانی گرمابی گسترده و کانی سازی های مس- سرب و روی به فرم افشان، رگه ای و رگچه ای در این منطقه به چشم می خورد. در اندیس لوبین- زرده، تزریق توده نفوذی به سن الیگوسن (qm) به درون مجموعه های آذرآواری (ولکانی کلاستیک) ائوسن (سازندکرج) در امتداد ساختارها و گسل های طولی و ژرف بلندی های طارم سبب ایجاد دگرسانی شدید گرمابی شامل دگرسانی فیلیک، آرژیلیک، پروپیلیتیک و سیلیسی شده است. این توده دارای طیف ترکیبی کوارتز مونزونیت، کوارتز مونزودیوریت، و میکرودیوریت و دارای کانی های اصلی پلاژیوکلاز، پیروکسن، بیوتیت، هورنبلند، آلکالی فلدسپار، کوارتز و کانی های فرعی آپاتیت، زیرکن، کانی های کدر (اپک)، روتیل و اسفن است. ماگمای این توده سرشت کالک آلکالن تا با ماهیت شوشونیتی و ویژگی متاآلومینوس دارد و از دید موقعیت زمین ساختی، مرتبط با کمان آتشفشانی است. فعالیت های گرمابی حاصل از تزریق توده نفوذی یادشده سبب ایجاد دو سامانه رگه و رگچه در منطقه شده است؛ رگه- رگچه های کوارتزی دارای کانی زایی سولفیدی و رگه- رگچه های کربناتی تاخیری بدون کانی زایی. کانی زایی در رگه- رگچه های سیلیسی در امتداد گسل ها و شکستگی های منطقه که ناشی از سرد شدن توده نفوذی و زمین ساختی کلی منطقه هستند، صورت گرفته است. مهم ترین کانی سازی های منطقه شامل کانی های اکسیدی (ایلمنیت)، سولفیدی (پیریت، گالن، اسفالریت، کالکوپیریت)، سولفاتی (باریت) و کانی های ثانویه اکسیدی - هیدروکسیدی (هماتیت، گوتیت)، سولفیدی (کوولیت)، سولفاتی (انگلزیت) و کربناتی (مالاکیت و آزوریت) است. با توجه به ویژگی های بنیادین کانه زایی منطقه لوبین- زرده، از جمله محیط زمین ساختی، سنگ میزبان، کانی شناسی، محتوای فلزی، شکل رگه- رگچه ای و دگرسانی های آن و مقایسه این ویژگی ها با ویژگی های بنیادین کانسارهای اپی ترمال، می توان کانی زایی رگه- رگچه ای فلزات پایه (مس- سرب- روی) در منطقه لوبین- زرده را در رده کانسارهای رگه ای اپی ترمال قرار داد.

منطقه مورد مطالعه در شمال باختر ایران و در پهنه فلززایی ارسباران جای دارد. مجموعه سنگ های موجود در منطقه سوناجیل شامل گدازه های آندزیتی ائوسن، میکرودیوریت پورفیری، توده گرانیتوییدی اینچه و توده های آتشفشانی اکوزداغی به سن پلیوکواترنری است. میزبان اصلی کانی سازی مس و مولیبدن نوع پورفیری در منطقه سوناجیل توده میکرودیوریت است. بیشتر کانسار سازی به صورت افشان و رگه-رگچه ای است. رگه-رگچه های اصلی در منطقه سوناجیل بر پایه ساختار، بافت و کانی شناسی به شش گروه A، B، C، D، E و F تقسیم شده اند که دارای مجموعه ای از کانی های سولفیدی (پیریت، کالکوپیریت، مولیبدنیت، بورنیت، تتراهدریت-تنانتیت و انارژیت)، اکسیدی و هیدروکسیدی (مگنتیت و اسپیکیولاریت) و کربناتی (مالاکیت و آزوریت) هستند. مطالعه میانبارهای سیال در کانسار سوناجیل نشان دهنده وجود انواع میانبارهای سیال تک فازی بخار، دوفازی مایع-بخار و چندفازی مایع-بخار-جامد از نوع اولیه در رگچه های کوارتز-سولفید است. دمای همگن شدگی برای سیال های دوفازی میان 5/180 تا 565 درجه سانتی گراد و درجه شوری میان 7/0 تا 17/15 درصد وزنی نمک طعام است؛ دمای همگن شدگی برای میانبارهای سیال سه فازی که به فاز هالیت همگن می شوند میان 378 تا 565 درجه سانتی-گراد و برای میانبارهای سیال سه فازی که به فاز بخار همگن می شوند میان 325 تا 485 درجه سانتی گراد است. همچنین میزان شوری این سیال ها در بازه 3/35 تا 69 درصد وزنی نمک طعام است. همزیستی میانبارهای سیال تک فازی و دوفازی غنی از بخار در کنار میانبارهای سیال سه فازی و وجود دو جمعیت سیال های با شوری بالا و شوری پایین نشان دهنده رخداد فرایند جوشش در کانسار سوناجیل است.

مجموعه ماگمایی منطقه سونگون بخشی از کمربند ماگمایی دوران نوزیستی ایران است که دارای روند شمال باختری- جنوب خاوری است. پورفیری های سونگون به شکل استوک (Stock) و دایک (dike) می باشند و از نظر ترکیب سنگ شناسی از کوارتز ـ مونزودیوریت، کوارتز مونزونیت و گرانودیوریت تا گرانیت تغییر می نمایند.استوک ها به دو گروه I و II تقسیم شده اند. استوک های پورفیری گروه II به عنوان میزبان کانه های مس به شدت گسلیده و درزه و شکافدار آبدار شده اند. استوک ها کانه دار نوع II رویدادهای چند گانه را تحت اثر درزه ای آبدار تحمل نموده اند که منجر به تشکیل انواع استوک ورک (Stock-Work) و رگچه های کوارتز و همچنین رگچه های در پیوند با تشکیل سولفیدها، کربناتها، سیلیکاتها و سولفاتها گردیده است. رگچه ها به نظر می رسند که در سه مرحله جداگانه ولی بطور پیوسته از درزه های آبدار (Hydro- fracture) تشکیل شده باشند.رگچه ها و ریزرگچه های کوارتز نوع E در مرحله اولیه تشکیل شده اند. رگچه ها و ریز رگچه های کوارتز ـ سولفید، کوارتز ـ مولی، کالکوپیریت، پیریت، مولیبدنیت، دولومیت، کلسیت ـ پیریت و سریسیت در مرحله میانه و ایندریت (گچ موجود)، کوارتز نوع L، چرت و مقداری رگچه ها و ریز رگچه ها کلسیت و کلسیت ـ پیریت مشخصه آخرین عملکرد فرآیند درزه آبدار (Hydro - fracturing) هستند.

محدوده معدنی چاه موسی، کلاته چاه موسی و قله کفتران در بخش خاوری کمان ماگمایی ترود چاه شیرین قرار دارد. توده های نیمه آتشفشانی (ساب ولکانیک) بیوتیت - هورنبلند آندزیت پورفیری چاه موسی و بیوتیت - هورنبلند داسیت پورفیری قله کفتران با ماهیت کلسیمی - قلیایی (کالک آلکالن)، معادل با گرانیت های تیپ I، توالی های آتشفشانی آذر آواری ائوسن را قطع کرده اند. کانه زایی نوع افشان رگچه ای مس در معدن فعال چاه موسی، همراه با دگرسانی های فیلیک و پروپیلیتیک در توده نیمه آتشفشانی پورفیری رخ داده است. فرآیندهای سوپرژن در این کانسار، سبب تبدیل گسترده کانی های هیپوژن (پیریت، کالکوپیریت و بورنیت) به کانی های سوپرژن (کالکوسیت، کوولیت، دیژنیت، مالاکیت و نئوتوسیت) شده است. کانه زایی افشان رگچه ای مس، روی و سرب محدود به زون گسلی در کلاته چاه موسی با کانی شناسی پیریت، کالکوپیریت، اسفالریت، بورنیت، گالن، باریت (اولیه) و کالکوسیت، کوولیت، مالاکیت و نئوتوسیت (ثانویه)، همراه با دگرسانی فیلیک و پروپلیتیک و سیلیسی در توده بیوتیت - هورنبلند آندزیت پورفیری رخ داده است. در معدن مس مترو که قله کفتران جنوبی، رگه های سیلیسی کالکوسیت و مالاکیت دار در توده بیوتیت - هورنبلند داسیت پورفیری مشاهده می شود. در معدن مترو که سرب قله کفتران شمالی رگه های سرب (روی و مس)، با کانی شناسی گالن (اسفالریت، پیریت و کالکوسیت) و کلسیت به همراه باریت، در توده بیوتیت هورنبلند داسیت پورفیری رخ داده است. مطالعات میانبارهای سیال نشان می دهند که با دور شدن از کانه زایی افشان - رگچه ای مس چاه موسی به سمت کانه زایی مس، روی و سرب کلاته چاه موسی و رگه های سرب و باریت قله کفتران شمالی، دمای یکنواختی کاهش منظمی را نشان می دهد. بر پایه مجموعه شواهد سنگ شناسی، ساخت و بافت و کانی شناسی کانسنگ ها، میانبارهای سیال و زمین شیمی، می توان نتیجه گرفت که کانه زایی در محدوده چاه موسی - قله کفتران مربوط به یک سامانه واحد کانه زایی است که در ارتباط با تکامل سیالات گرمایی کانه دار و آمیختگی با آب های جوی سرد و کم شور، سبب تشکیل کانه زایی افشان - رگچه ای مس (روی، سرب) در عمق و رگه ای مس، سرب، روی و باریت در بخش های نزدیک به سطح زمین و در نتیجه منطقه بندی عنصری و کانی شناسی شده است.

کانه زایی تنگستن (مس- طلا) کانسار چاه پلنگ جنوبی، در بخش میانی بلوک یزد، به صورت رگه- رگچه ای در پهنه های گسلی عادی قطع کننده ماسه سنگ ها و شیل های سازند شمشک (ژوراسیک پیشین) رخ داده است. رگه- رگچه های کانه دار بر حسب پاراژنز کانه ها، نوع کانی های کوارتز و رنگ و بافت آنها به چهار نوع 1) رگه- رگچه های کوارتز شیری- سفید دارای آپاتیت نسل اول- فلدسپار پتاسیم، 2) رگه- رگچه های کوارتز سفید- آپاتیت دار نسل دوم، 3) رگه- رگچه های کوارتز- هماتیت و 4) رگه- رگچه های تاخیری کربناتی تقسیم می شوند. کانه اصلی تنگستن در کانسار چاه پلنگ جنوبی ولفرامیت است که همراه با رگه- رگچه های نوع 1 رخ داده است. بلورهای ولفرامیت غنی از آهن بوده و بیشتر ترکیب فربریتی دارند. شیلیت به عنوان کانه بعدی تنگستن در کانسار چاه پلنگ جنوبی در 2 نسل رخ داده و غنی شدگی قابل توجهی از آرسنیک از خود نشان می دهد. شیلیت نسل 1 به صورت همرشد با ولفرامیت در رگه- رگچه های نوع 1، و شیلیت نسل 2 به صورت جانشینی در حاشیه ولفرامیت، درون شکستگی های کوارتز و همراه با فازهای آرسنیک-دار، در رگه- رگچه های نوع دوم رخ داده است. طلا در کانسار چاه پلنگ جنوبی به صورت ادخال های ریز و یا به صورت همرشد با شیلیت های نسل 2 تشکیل شده است. سولفیدهای فلزات پایه و آهن، کبالتیت، نیکلین، سولفیدهای مس- نیکل- آهن و بیسموت طبیعی نیز از دیگر کانه های تشکیل شده در رگه- رگچه های نوع دوم هستند. رگه- رگچه های نوع سوم کوارتز- هماتیت و نوع چهارم کربناتی بدون کانه زایی تنگستن (مس- طلا) هستند. سیال های کانه دار در کانسار چاه پلنگ جنوبی دارای شوری پایین و اسیدی بوده و تحت تاثیر واکنش با سنگ های دیواره، سبب فروشویی فلزات قلیایی و گسترش دگرسانی کلریتی در آنها شده اند. الگوی عناصر REE در رگه- رگچه های نوع اول و دوم، تحت تاثیر حضور کانی های آپاتیت و شیلیت (جذب کننده عناصر MREE) به صورت محدب رو به پایین (بیشترین تحدب در محل عنصر (Sm و در رگه- رگچه های نوع سوم به دلیل نبود کانی های یادشده محدب رو به بالاست. الگوی مسطح عناصر REE در رگه- رگچه های نوع اول در نتیجه حضور کانی ولفرامیت است. رگه- رگچه های کانه دار نسبت به عناصر LREE دارای غنی شدگی هستند. تنگستن در کانسار چاه پلنگ جنوبی شبیه کانسارهای تنگستن نوع رگه ای، دارای همبستگی مثبت با بیسموت و بدون همبستگی با قلع و مولیبدن است. طلا نیز همبستگی مثبت با تنگستن، بیسموت و آرسنیک دارد. ترکیب ایزوتوپی اکسیژن سیال های کانه ساز که کوارتزهای شیری- سفید، کوارتز سفید و ولفرامیت از آن ته نشست پیدا کرده اند، به ترتیب برابر با ‰7.91-8.61، ‰5.86-6.7 و ‰3.44-6.94 است. بر پایه مطالعات ایزوتوپی اکسیژن، منشأ اولیه سیال های کانه دار ماگمایی بوده که در اثر آمیختگی پیشرونده با آب های جوی محتوای فلزی خود را در رگه- رگچه ها ته نشست داده اند.

کانسار نارباغی شمالی در 26 کیلومتری شمال خاور ساوه و در بخش میانی کمربند ماگمایی ارومیه-دختر واقع شده است. در این محدوده، نفوذ توده نیمه ژرف به سن بعد از ائوسن (الیگوسن-میوسن) به درون واحدهای آتش فشانی-رسوبی ائوسن، سبب ایجاد زون های دگرسانی وسیع فیلیک، آرژیلیک، پروپیلیتیک، تورمالینی و تشکیل کانه زایی نقره-مس تیپ اپی ترمال شده است. سنگ های نفوذی این محدوده دارای طیف ترکیبی دیوریت-مونزودیوریت با ماهیت کالک آلکالن بوده که در موقعیت زمین ساختی مربوط به کمان آتش فشانی در ارتباط با حاشیه فرورانش اقیانوس نئوتتیس به زیر خردقاره ایران مرکزی تشکیل شده اند. کانه زایی نقره-مس در کانسار نارباغی شمالی به شکل رگه ای و رگه های برشی با میزبان اصلی آندزیت، توف خرده سنگی، دیوریت و مونزودیوریت رخ داده است. کانی شناسی ماده معدنی شامل کانی های سولفیدی کالکوپیریت، پیریت و اسفالریت، کانی های سولفوسالتی تنانتیت و تتراهدریت، کانی های اکسیدی گوتیت و هماتیت و کانی های کربناتی مالاکیت و آزوریت است. همچنین دگرسانی در کانسار نارباغی شمالی دارای یک الگوی تمرکز نسبی است و دگرسانی های آرژیلیک، سریسیتی و کلسیتی در ارتباط نزدیک با بخش های پرعیار نقره و مس هستند و دگرسانی تورمالینی و پروپیلیتیک بیشتر در حاشیه توده معدنی گسترش دارد. با توجه به ویژگی های اصلی کانه زایی از جمله محیط ژئودینامیکی، سنگ میزبان، کانی شناسی، محتوای فلزی، ژئومتری ماده معدنی، دگرسانی و مقایسه این ویژگی ها با ویژگی های بنیادین کانسارهای اپی ترمال، می توان کانسار نارباغی شمالی را در رده کانه زایی رگه ای اپی ترمال سولفیداسیون حدواسط قرار داد.

کانی سازی آهن کلاته شاهین در 107 کیلومتری جاده قوچان - نیشابور (استان خراسان رضوی) قرار دارد. توده های نیمه عمیق با ترکیب مونزونیت تا هورنبلند دیوریت پورفیری در آهکهای کرتاسه نفوذ کرده اند. واحدهای رسوبی منطقه از قدیم به جدید شامل آهکهای مربوط به کرتاسه زیرین و میکروکنگلومرا تا ماسه سنگهای مربوط به ائوسن و پلیوسن - کواترنر می باشد. کانی سازی در این منطقه طی دو مرحله هیپوژن و سوپرژن شکل گرفته است. در مرحله هیپوژن، پیریت، مگنتیت و اسپکیولاریت و در مرحله سوپرژن، گوتیت، لیمونیت و هماتیت تشکیل شده اند. بررسی شرایط دمایی و فوگاسیته اکسیژن، دمای تشکیل کانی های هیدروترمالی شرق منطقه را در محدوده کمتر از  350oCمعرفی می نماید. در غرب منطقه، میزان هماتیت و گوتیت بسیار کمتر و اغلب به صورت رگه و رگچه ای همراه با دولومیت هیدروترمالی می باشند. محلولهای هیدروترمالی عامل کانی سازی در غرب منطقه نسبت به شرق با میزان سولفید کمتر، اکسیدان تر و دمای کمتر بوده اند. نتایج آنالیز ژئوشیمی به روش جذب اتمی برای عناصر Fe، Mn،Mg  و Ca، نشان دهنده بیشترین میزان آهن (30.4 درصد) در محل ترانشه در شرق منطقه است. آهن و منگنز در محل ترانشه همبستگی مثبت نشان می دهند. همچنین رابطه ای بین میزان این عناصر و فاصله از توده ها وجود ندارد. بنابراین توده های نفوذی منطقه غیربارور بوده و نقشی در کانی سازی ندارند. شدت کل میدان مغناطیسی در 742 نقطه در دو شبکه 20×5 متر اندازه گیری شد. نقشه های شدت کل میدان مغناطیسی، انتقال به قطب و همچنین ادامه به سمت بالا با نرم افزار Mapper ER تهیه شد. بررسی نقشه های تهیه شده، وجود آنومالی های A، B، C، F، E، D1،D2  و D3 را در منطقه نشان می دهد. با توجه به این که در فاصله تقریبا 40 متری آنومالی های B وC ، توده هورنبلند دیوریت پورفیری رخنمون دارد، این احتمال وجود دارد که منبع آنومالی ها مربوط به توده نفوذی باشد. از طرفی به دلیل وجود کانی سازی هماتیت در آهک های منطبق بر آنومالی های B و C این احتمال نیز وجود دارد که منبع این آنومالی ها مربوط به کانی سازی مگنتیت در عمق باشد. بنابراین در محل این دو آنومالی، حفاری اکتشافی پیشنهاد می شود.

کانه زایی فلزهای پایه و گران بها در کانسار قبچاق به صورت رگه های برشی کوارتز- سولفیدی درون توالی توف و گدازه‎ ائوسن  و توده کوارتزدیوریت- گابرو الیگوسن رخ داده است. پیریت، کالکوپیریت، گالن، اسفالریت و طلا همراه با اندکی رآلگار، پسیلوملان و پیرولوزیت، کانه های فلزی و کوارتز، سریسیت، کلریت و کلسیت کانی های باطله هستند. بافت های کانسنگ شامل دانه پراکنده، رگه- رگچه ای، بِرشی، شانه ای، کاکلی، گل کلمی، پوسته ای، پرمانند و پُرکننده فضای خالی است. پنج مرحله کانه زایی در قبچاق قابل تشخیص است. مرحله اول کانه زایی با سیلیسی شدن سنگ های میزبان همراه با اندکی پیریت دانه­پراکنده مشخص می شود. مرحله دوم شامل رگه- رگچه های کوارتزی و بِرش های گرمابی است که حاوی مقادیر متغیری پیریت، کالکوپیریت، گالن، اسفالریت، ± طلا ± رآلگار هستند. مرحله سوم با کوارتز و اکسیدها- هیدروکسیدهای منگنز (پسیلوملان، پیرولوزیت و براونیت) در رگه ها و سیمان گرمابی بِرش ها قابل تشخیص است. مرحله چهارم شامل رگه و رگچه های کوارتز (کلسیت- کلریت) و مرحله پنجم شامل کلسیت با بافت های رگچه ای و پرکننده فضاهای خالی است. دگرسانی های گرمابی شامل سیلیسی، آرژیلیک متوسط، کربناتی، کلریتی و پروپلیتیک است. الگوی عناصر کمیاب  و کمیاب خاکی بهنجارشده به کندریت برای نمونه های کانه دار و سنگ های میزبان، مشابه و بیانگر نقش این سنگ ها در تأمین عناصر کانه ساز است. ویژگی های کانسار قبچاق با کانسارهای اپی ترمال نوع سولفیداسیون متوسط قابل مقایسه است.